Iran Bị Nghi Đã Thanh Toán Bằng Nhân Dân Tệ Tại Hormuz

Các báo cáo truyền thông quốc tế cuối tháng 3/2026 cho biết Iran bị cáo buộc chỉ cho phép một số tàu chở dầu đi qua eo biển Hormuz nếu giao dịch được thanh toán bằng nhân dân tệ. Deutsche Bank cảnh báo động thái này, nếu được xác nhận và duy trì, có thể làm suy yếu vai trò của USD trong thương mại năng lượng toàn cầu.

Những điểm chính cần nắm

• Các báo cáo từ truyền thông quốc tế cho biết Iran bị cáo buộc đã đàm phán với một số đối tác về việc thanh toán dầu bằng nhân dân tệ để đổi lấy quyền thông hành qua eo biển Hormuz.
• Một số dữ liệu thị trường cho thấy hoạt động vận chuyển dầu liên quan đến Trung Quốc tại khu vực này gia tăng, tuy nhiên chưa có số liệu thống nhất từ các hãng theo dõi độc lập.
• Theo phân tích của Deutsche Bank, khoảng 14% nguồn cung dầu toàn cầu từ Iran và Nga đã được giao dịch ngoài hệ thống đô la trong nhiều năm.
• Deutsche Bank cảnh báo nếu thanh toán năng lượng bằng nhân dân tệ mở rộng, tác động lên nhu cầu USD có thể mang tính dài hạn.

Tính đến ngày 26/03/2026, các thông tin này chủ yếu dựa trên báo cáo truyền thông và phân tích thị trường, chưa có xác nhận chính thức từ các cơ quan quản lý quốc tế hoặc phía Iran.

Iran bị cáo buộc gắn điều kiện thanh toán nhân dân tệ tại Hormuz

Theo các báo cáo từ South China Morning Post và Chosun Ilbo công bố trong tháng 3/2026, Iran bị cáo buộc đã đàm phán với một số đối tác để gắn điều kiện thanh toán bằng nhân dân tệ đối với các chuyến hàng dầu đi qua eo biển Hormuz. Tuy nhiên, đến ngày 26/03/2026, chưa có xác nhận chính thức từ phía chính phủ Iran về việc áp dụng chính sách này trên toàn bộ tuyến vận chuyển.

Eo biển Hormuz là tuyến đường hàng hải chiến lược bậc nhất thế giới, chiếm khoảng 20% tổng lượng dầu khí lưu thông toàn cầu. Việc Iran kiểm soát điều kiện thông hành tại đây đồng nghĩa với việc chính sách này có thể tác động trực tiếp đến chuỗi cung ứng năng lượng của nhiều quốc gia.

Đàm phán thanh toán bằng nhân dân tệ tại tuyến vận tải trọng yếu

Chính sách này được đưa ra trong bối cảnh căng thẳng quân sự và ngoại giao leo thang và Iran vừa từ chối đàm phán với Trump. Iran đã tiến hành đàm phán với ít nhất 8 quốc gia ngoài khu vực Trung Đông về việc thiết lập các thỏa thuận thương mại dầu mỏ bằng nhân dân tệ để đổi lấy quyền thông hành an toàn. Điều này cho thấy Tehran đang chủ động xây dựng một mạng lưới đối tác thương mại mới, vừa nhằm lách các lệnh trừng phạt, vừa củng cố vị thế địa chính trị của mình.

Đáng chú ý là động thái này diễn ra song song với quá trình phi đô la hóa đang được nhiều nền kinh tế lớn thúc đẩy. Việc Iran gắn quyền tiếp cận Hormuz với đồng nhân dân tệ có thể tạo ra tiền lệ trong cách các quốc gia sử dụng tài nguyên chiến lược như một đòn bẩy tiền tệ.

Dòng chảy dầu liên quan Trung Quốc và hiện tượng tắt tín hiệu theo dõi

Kể từ cuối tháng 2/2026, ít nhất 11,7 triệu thùng dầu đã được vận chuyển qua các tàu có liên kết với Trung Quốc. Điều đáng chú ý là nhiều tàu trong số này đã tắt hệ thống theo dõi để tránh bị giám sát quốc tế. Đây là dấu hiệu rõ ràng cho thấy một phần đáng kể của dòng chảy dầu mỏ đang hoạt động ngoài tầm quan sát của các cơ quan theo dõi thị trường thông thường.

Với người đọc quan tâm đến thị trường năng lượng và tiền điện tử, diễn biến này cần được theo dõi sát. Sự dịch chuyển sang nhân dân tệ trong thanh toán dầu mỏ tại một trong những tuyến đường biển quan trọng nhất thế giới có thể ảnh hưởng đến cả cấu trúc dự trữ ngoại hối lẫn nhu cầu đối với các tài sản thay thế trong dài hạn, trong bối cảnh áp lực thị trường đã phản ánh qua làn sóng thanh lý mạnh như ghi nhận trong đợt crypto bị thanh lý 458 triệu USD do căng thẳng Trung Đông.

Deutsche Bank: xung đột Iran có thể gây áp lực lên petrodollar

Trong một nghiên cứu công bố vào tháng 3/2026, Deutsche Bank đã mô tả cuộc xung đột liên quan đến Iran là một “cơn bão hoàn hảo cho petrodollar.” Chiến lược gia Mallika Sachdeva, tác giả của báo cáo này, không dự báo đồng đô la Mỹ sẽ sụp đổ ngay lập tức, nhưng cảnh báo rằng nếu các luồng thanh toán năng lượng bằng đồng nhân dân tệ trở nên phổ biến, sự xói mòn vị thế của đồng đô la trong thị trường dầu mỏ toàn cầu sẽ mang tính cấu trúc và khó đảo ngược.

Petrodollar hình thành năm 1974 và vai trò của USD

Để hiểu tầm quan trọng của cảnh báo này, cần nhìn lại lịch sử. Năm 1974, Mỹ và Saudi Arabia ký một thỏa thuận theo đó dầu mỏ toàn cầu sẽ được định giá bằng đô la Mỹ, đổi lại Washington cam kết cung cấp bảo đảm an ninh cho Riyadh. Cơ chế này tạo ra nhu cầu liên tục đối với đô la trên toàn thế giới, vì bất kỳ quốc gia nào muốn mua dầu đều cần nắm giữ USD. Trong hơn năm thập kỷ, đây là một trong những trụ cột quan trọng nhất giúp duy trì vị thế dự trữ toàn cầu của đồng đô la.

Đừng bỏ lỡ những kiến thức quan trọng trong hướng dẫn về các đồng tiền mã hóa neo giá trị theo pháp định, vốn chịu ảnh hưởng trực tiếp từ vị thế của USD.

Khoảng 14% nguồn cung dầu đã giao dịch ngoài hệ thống USD

Theo số liệu trong báo cáo của Deutsche Bank, dầu bị trừng phạt từ Iran và Nga hiện đạt khoảng 13 triệu thùng mỗi ngày, tương đương 14% tổng nguồn cung toàn cầu. Phần lớn lượng dầu này đã được giao dịch ngoài hệ thống thanh toán bằng đô la trong nhiều năm qua, chủ yếu thông qua các thỏa thuận song phương hoặc các cơ chế thanh toán thay thế.

Trung Quốc là người mua dầu lớn nhất của Iran và từ lâu đã thúc đẩy việc thanh toán năng lượng bằng nhân dân tệ. Một trong những cơ chế đáng chú ý là dự án mBridge, một nền tảng thanh toán xuyên biên giới được phát triển với sự tham gia của nhiều ngân hàng trung ương châu Á, nhằm giảm phụ thuộc vào hệ thống SWIFT và đồng đô la trong các giao dịch quốc tế.

Deutsche Bank không đưa ra mốc thời gian cụ thể cho sự thay đổi này. Tuy nhiên, báo cáo nhấn mạnh rằng nếu các luồng thanh toán bằng nhân dân tệ tiếp tục mở rộng và được chuẩn hóa, tác động tích lũy đối với nhu cầu đô la toàn cầu sẽ là điều cần theo dõi sát. Đây là rủi ro dài hạn, không phải ngắn hạn, nhưng mang tính nền tảng.

Những yếu tố vẫn chưa được xác nhận

Dù các báo cáo đã đề cập đến khả năng Iran gắn điều kiện thanh toán bằng nhân dân tệ, hiện vẫn chưa rõ.

• Chính sách này áp dụng cho toàn bộ tàu hay chỉ một số trường hợp
• Có văn bản chính thức từ phía Iran hay không
• Các quốc gia nhập khẩu lớn có chấp nhận điều kiện này hay không

Đây là những yếu tố then chốt quyết định liệu xu hướng “petroyuan” có thực sự hình thành hay chỉ là phản ứng tạm thời trước căng thẳng địa chính trị. Một nguồn tài liệu chuyên sâu mà bạn nên đọc là bài viết phân tích về thế hệ internet phi tập trung, nơi các rào cản địa chính trị có thể bị phá vỡ hoàn toàn.

Vì sao kịch bản “petroyuan” tại Hormuz gây chú ý

Kể từ năm 1974, hệ thống petrodollar đã vận hành dựa trên một nguyên tắc cốt lõi: dầu mỏ được định giá và thanh toán bằng đô la Mỹ, qua đó củng cố vị thế đồng tiền dự trữ toàn cầu của đồng bạc xanh. Việc chuyển sang thanh toán bằng nhân dân tệ tại eo biển Hormuz đang trực tiếp phá vỡ nền tảng đó lần đầu tiên trong hơn năm thập kỷ.

Hormuz và vai trò trong chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu

Eo biển Hormuz là một trong những tuyến vận chuyển quan trọng bậc nhất thế giới, nơi khoảng 20% lượng dầu mỏ toàn cầu đi qua mỗi ngày. Khi tuyến đường này chuyển sang thanh toán bằng nhân dân tệ, một kênh thương mại năng lượng song song, hoàn toàn không dùng đô la bắt đầu hình thành. Nếu được triển khai trên diện rộng, việc gắn điều kiện thanh toán bằng nhân dân tệ tại Hormuz có thể làm giảm vai trò của USD trong một phần giao dịch dầu toàn cầu.

Điều đáng chú ý là cuộc xung đột Iran đang kiểm tra một trụ cột quan trọng khác của petrodollar, cam kết an ninh của Mỹ tại vùng Vịnh. Trong nhiều thập kỷ, sự hiện diện quân sự của Washington tại khu vực này là lý do các quốc gia vùng Vịnh duy trì giao dịch dầu mỏ bằng đô la. Nếu niềm tin vào bảo đảm an ninh đó suy giảm, nền tảng địa chính trị của petrodollar cũng lung lay theo.

Xu hướng giảm phụ thuộc USD trong thương mại năng lượng

Bước đi tại Hormuz không xảy ra trong chân không. Trước khi xung đột hiện tại nổ ra, Nga và Trung Quốc đã thanh toán các hợp đồng năng lượng bằng nhân dân tệ. Các quốc gia BRICS cũng đang thúc đẩy nhiều thỏa thuận thương mại không dùng đô la, từng bước xây dựng hạ tầng tài chính thay thế.

Ở cấp độ dự trữ quốc gia, các ngân hàng trung ương trên toàn cầu đã tăng tỷ trọng vàng và các tài sản phi đô la trong nhiều năm gần đây. Tình hình tại Iran được xem là yếu tố đẩy nhanh xu hướng này.

Nguồn tham khảo

• Bitcoin.com News – Petroyuan Rising: Deutsche Bank Analysis Flags Iran War as Turning Point for US Dollar Dominance
• Business Insider – Iran War: How China’s Economy Could Benefit From Oil and Renewables

Dựa trên nghiên cứu độc lập của tác giả về lịch sử hệ thống Petrodollar và các báo cáo từ Deutsche Bank, Nguyễn Linh nhận thấy động thái tại eo biển Hormuz là một tín hiệu vĩ mô quan trọng cần theo dõi sát sao. Tuy nhiên, bài viết này được thực hiện khi chưa có văn bản xác nhận chính thức từ phía Tehran hay các tổ chức quốc tế. Độc giả nên tiếp cận thông tin này như một kịch bản rủi ro địa chính trị tiềm năng, thay vì một sự kiện đã an bài, để có cái nhìn khách quan nhất về sự suy yếu của đồng Đô la.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)