Phí gas Ethereum biến động như thế nào? Khi nào cao, khi nào thấp?

Phí gas trên mạng Ethereum không cố định mà biến động liên tục theo mức độ tắc nghẽn. Cùng một giao dịch chuyển ETH có thể tốn 0.10 USD lúc 3 giờ sáng nhưng tăng lên 5 đến 10 USD trong giờ cao điểm. Sự chênh lệch này phản ánh mức độ cạnh tranh giữa các giao dịch để giành chỗ trong block. Mức phí thực tế vẫn có thể thay đổi theo từng block và từng loại giao dịch.

Bài viết này tập trung giải thích phí gas Ethereum biến động như thế nào, khi nào thường cao hoặc thấp, và cách theo dõi trước khi gửi giao dịch.

Lưu ý: Bài viết chỉ nhằm mục đích giáo dục, không phải lời khuyên tài chính. Phí gas và thị trường crypto có thể thay đổi nhanh, vì vậy bạn nên tự xác minh dữ liệu trước khi giao dịch.

Phí gas Ethereum biến động như thế nào?

Nhìn vào lịch sử, phí gas Ethereum đã trải qua ba giai đoạn biến động rõ rệt. Giai đoạn DeFi Summer 2020 chứng kiến phí tăng từ dưới 1 Gwei lên 100-200 Gwei khi Uniswap, Compound và các giao thức cho vay bùng nổ. Sang năm 2021, làn sóng NFT đẩy phí lên mức kỷ lục trên 500 Gwei, đỉnh điểm là sự kiện Otherside của Yuga Labs vào tháng 5/2022 tiêu tốn hơn 177 triệu USD tiền phí chỉ trong vài giờ. Từ cuối 2023 đến 2025, phí gas hạ nhiệt đáng kể nhờ nhu cầu mainnet giảm, các rollup chuyển dần sang blob space sau Dencun, và người dùng dịch chuyển giao dịch sang Layer 2 – khiến mức phí trung bình nhiều thời điểm chỉ còn dưới 1 Gwei.

Phí gas Ethereum vận hành theo cơ chế đấu giá, nơi người dùng cạnh tranh để giao dịch được validator xử lý trước. Khi nhiều người giao dịch đồng thời, phí tự động tăng lên để phân bổ ưu tiên. Ngược lại, khi mạng lưới xử lý ít giao dịch, phí sẽ giảm xuống theo nguyên lý cung cầu. Các giao dịch chưa được xử lý sẽ nằm chờ trong một vùng bộ nhớ tạm gọi là mempool, tạo thành hàng đợi trước khi được đưa vào block. Càng nhiều giao dịch chờ xử lý, mức độ cạnh tranh càng cao và người dùng buộc phải trả phí cao hơn để được ưu tiên.

Yếu tố then chốt quyết định phí gas là mức sử dụng gas của block so với gas target trong cơ chế EIP-1559. Khi block trước sử dụng gas cao hơn target, base fee của block sau tăng và khi thấp hơn target, base fee giảm. Sau Fusaka, Ethereum cải thiện khả năng mở rộng cho L2 thông qua PeerDAS và đồng thời nâng default gas limit lên 60 triệu, nhưng không nên diễn giải thành việc ‘mục tiêu mỗi block hiện ở mức 60-150 triệu gas’.

Vì sao phí gas Ethereum biến động mạnh?

Phí gas Ethereum biến động do 3 yếu tố chính tác động đồng thời:

• Thứ nhất là nhu cầu giao dịch thay đổi theo từng thời điểm trong ngày.
• Thứ hai là cơ chế EIP-1559 tự động điều chỉnh phí cơ sở tối đa 12.5% mỗi block.
• Thứ ba là sự cạnh tranh phí ưu tiên giữa những người dùng muốn được xử lý trước.

Trong đó, việc EIP-1559 được triển khai vào tháng 8 năm 2021 đã chuyển hệ thống phí từ đấu giá thuần túy sang mô hình gồm phí cơ sở và phí ưu tiên. Phí cơ sở là mức tối thiểu bắt buộc, nó sẽ tự động tăng tối đa 12.5% khi block đầy 100% và giảm tương ứng khi block chỉ lấp đầy dưới 50%. Phí ưu tiên là phần người dùng tự nguyện trả thêm để được ưu tiên xử lý trước.

Khi block đầy 100% liên tục trong 6 block, tương đương khoảng 80 giây, phí cơ sở có thể tăng gấp đôi. Trong các sự kiện như ra mắt NFT hay Memecoin, việc 20 block đầy liên tiếp có thể đẩy phí tăng gấp 10 lần chỉ trong 4 phút. Đó là lý do phí gas có thể nhảy từ 5 Gwei lên 100 Gwei rồi hạ nhiệt trong cùng một ngày.

Khi nào phí gas Ethereum tăng cao?

Phí gas Ethereum thường tăng đột biến trong 3 tình huống chính. Đó là khi NFT hay Memecoin mới ra mắt, khi thị trường DeFi biến động mạnh dẫn đến thanh lý hàng loạt và khi các bot cạnh tranh nhau đẩy phí lên cao.

NFT mint và Memecoin launch

NFT mint hàng loạt và Memecoin ra mắt là nguyên nhân phổ biến nhất khiến phí gas tăng đột biến. Lúc này, hàng nghìn người dùng muốn giành quyền mua trước nên họ sẽ đồng loạt gửi nhiều giao dịch trong vài phút. Đây cũng là nguyên nhân khiến hợp đồng thông minh của NFT tiêu tốn nhiều gas hơn so với giao dịch chuyển ETH thông thường.

Trước đó, lịch sử đã ghi nhận nhiều đợt tăng phí đột biến. Chẳng hạn, sự kiện phát hành dự án Otherside của Yuga Labs vào tháng 5 năm 2022 đã tiêu tốn hơn 177 triệu USD tiền phí chỉ trong vài giờ. Theo CoinDesk, việc đồng tiền mã hóa meme PEPE ra mắt vào tháng 5 năm 2023 cũng đã đẩy phí giao dịch mạng lưới từ 15 Gwei lên mức 150 Gwei trong vòng 24 giờ. Khi nhà đầu tư đang thực hiện hoán đổi các đồng tiền số đúng lúc có sự kiện lớn diễn ra, mức phí có thể cao gấp 5 đến 10 lần bình thường, cho dù giao dịch của họ hoàn toàn không liên quan.

DeFi volatility và thanh lý hàng loạt

Khi thị trường biến động mạnh, các khoản vay trên nền tảng như Aave hay Compound bị thanh lý hàng loạt. Nguyên nhân là do mạng lưới lập tức quá tải do hai luồng giao dịch đổ xô vào cùng lúc. Ở thời điểm này, các phần mềm tự động sẽ đua lệnh để giành thưởng thanh lý, còn nhà đầu tư vội vã nạp/rút tiền để cứu khoản vay.

Sự cạnh tranh này khiến phí giao dịch tăng vọt. Ví dụ trong đợt bán tháo ngày 5/8/2024, phí gas Ethereum đã tăng vọt do làn sóng thanh lý on-chain. Có thời điểm dữ liệu thị trường ghi nhận mức cao hàng trăm Gwei. Điều này cho thấy khi thanh lý, bot và nhu cầu tự bảo vệ vị thế xuất hiện cùng lúc, chi phí giao dịch có thể leo thang rất nhanh.

MEV bot và gas war

Các bot MEV là chương trình tự động chạy liên tục để phát hiện và chen ngang vào các giao dịch có lợi nhuận trên mạng lưới. Khi cạnh tranh, các bot liên tục đẩy phí ưu tiên cao hơn nhau, khiến phí tăng từ 10 đến 20 lần chỉ trong vài giây. Người dùng thông thường thường chịu thiệt hại kép từ hoạt động của các bot này. Ví dụ, một giao dịch swap 100 USD có thể bị bot chen trước, khiến nhà giao dịch nhận được ít token hơn dự kiến. Đồng thời, phí gas trong thời điểm đó cũng cao hơn mức bình thường do cuộc đua tranh giữa các bot đang diễn ra.

Khi nào phí gas Ethereum thấp nhất?

Phí gas Ethereum thường thấp nhất trong khung từ 2 đến 6 giờ sáng UTC, tương đương 9 đến 13 giờ trưa theo giờ Việt Nam. Đây là lúc người dùng tại Mỹ đang ngủ và châu Âu chưa vào giờ giao dịch cao điểm. Cuối tuần phí gas cũng thấp hơn ngày thường từ 25 đến 40% vì lượng giao dịch DeFi giảm đáng kể.

Tại thời điểm kiểm tra, gas tiêu chuẩn trên Ethereum đang ở vùng rất thấp, quanh 0.043 Gwei theo Etherscan. Tuy nhiên, nên viết thận trọng rằng Dencun chủ yếu giúp giảm phí cho Layer 2 thông qua blob space. Tác động giảm phí lên Ethereum mainnet nếu có thường chỉ là hiệu ứng gián tiếp. Mức phí thấp hiện tại hợp lý hơn khi được giải thích là kết quả của nhu cầu mainnet hạ nhiệt, việc rollups sử dụng blobs nhiều hơn và các cải tiến mở rộng gần đây.

Khi thị trường đi ngang, không có tin lớn và không có sự kiện NFT hay Memecoin nào nổi bật, phí gas sẽ duy trì ở mức thấp ổn định. Nếu giao dịch không khẩn cấp, nhà đầu tư nên ưu tiên thực hiện vào buổi sáng sớm hoặc cuối tuần để tiết kiệm chi phí một cách hiệu quả.

Cách theo dõi phí gas Ethereum trước khi giao dịch

Etherscan Gas Tracker tại địa chỉ etherscan.io/gastracker là công cụ theo dõi phí gas theo thời gian thực trước khi thực hiện giao dịch. Công cụ này hiển thị 3 mức phí gồm thấp, trung bình và cao, kèm theo ước tính thời gian xác nhận tương ứng. Nhà giao dịch nên so sánh với biểu đồ lịch sử để đánh giá mức phí hiện tại đang cao hay thấp.

Trước mỗi giao dịch, hãy tự kiểm tra ba điểm sau. Mức gas hiện tại có cao bất thường so với vùng trung bình gần đây không? Giao dịch này có thực sự gấp không? Ví còn đủ ETH để trả network fee hay không?

Ngoài Etherscan, nhà đầu tư có thể tham khảo thêm Blocknative Gas Estimator hoặc L2Fees.info để so sánh phí trên các giải pháp Layer 2. Phí gas có thể thay đổi chỉ trong vài giây, vì vậy bạn không nên chỉ kiểm tra một lần rồi gửi ngay. Nhà đầu tư cũng nên duy trì lượng ETH dư trong ví để tránh giao dịch thất bại do thiếu phí.

Cách tối ưu phí gas Ethereum cơ bản

Cách đơn giản nhất để tiết kiệm phí gas là tránh giao dịch trong giờ cao điểm. Nhà đầu tư nên kiểm tra mạng xã hội để nắm bắt các sự kiện NFT hay Memecoin đang thu hút sự chú ý. Khi phí gas tăng bất thường, chờ từ 30 phút đến 1 giờ thường đủ để mức phí hạ xuống đáng kể.

Với các giao dịch không gấp, nhà giao dịch có thể đặt phí ưu tiên thấp hơn mức đề xuất để chờ xử lý khi block có chỗ trống. Cách này phù hợp cho việc chuyển ETH hoặc token thông thường, nhưng không áp dụng được cho các hoạt động như staking trực tiếp hoặc tương tác với hợp đồng thông minh chỉ có trên mainnet.

Sử dụng các mạng Layer 2 như Arbitrum, Base hay Optimism cũng là lựa chọn tối ưu, việc này thích hợp với giao dịch nhỏ vì phí thấp hơn từ 90 đến 99%. Bạn cũng có thể kết hợp cả 3 phương pháp gồm kiểm tra Etherscan trước, chọn đúng thời điểm và ưu tiên Layer 2 cho giao dịch nhỏ.

Câu hỏi thường gặp về phí gas Ethereum

Tác giả